Các hiệp định thương mại đa phương

Nội dung chính

1. Hiệp định thương mại

Ngày nay, cụm từ hiệp định thương mại đã trở nên quá phổ biến; và quen thuộc không chỉ với những người quan tâm đến lĩnh vực kinh tế – chính trị; mà còn với hầu hết tất cả mọi người ở mọi giai cấp, tầng lớp.

Hiệp định thương mại tự do (FTA) là một thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều quốc gia; mà trong đó các quốc gia đồng ý về các nghĩa vụ nhất định; ảnh hưởng đến thương mại hàng hóa; dịch vụ cũng như các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư; cũng như quyền sở hữu trí tuệ, trong số các chủ đề khác.

Trong hầu hết các hiệp định ưu đãi thương mại được ký kết từ năm 2020; các lĩnh vực dịch vụ, thương mại điện tử và hệ thống điều hành khí hậu; đều được bổ sung, giúp các hiệp định trở nên toàn diện; thường xuyên để tăng cường khả năng tiếp cận thị trường; và bao trùm cả các công ty thương mại điện tử.

Theo báo cáo của Ủy ban Kinh tế xã hội châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP), số lượng hiệp định mang tính chất ưu đãi thương mại mới, được ký kết trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, năm 2020 là 11 hiệp định và năm 2021 là 4 hiệp định.

Tỷ trọng thương mại của các quốc gia tham gia ký kết các hiệp thương mại tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương mới chỉ chiếm 35% xuất khẩu và 45% nhập khẩu trong giai đoạn 2011-2013, nhưng đã tăng lên lần lượt là 45% và 51% vào năm 2020.

2. Hiệp định thương mại đa phương là gì?

Hiệp định thương mại đa phương là hiệp ước thương mại giữa ba hoặc nhiều quốc gia. Các hiệp định giảm thuế quan và giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu dễ dàng hơn. Vì họ nằm giữa nhiều quốc gia nên rất khó thương lượng.

Chính phạm vi rộng đó khiến chúng trở nên mạnh mẽ hơn các loại hiệp định thương mại khác khi tất cả các bên ký kết. Các hiệp định song phương dễ đàm phán hơn nhưng đây chỉ là giữa hai nước. Chúng không có tác động lớn đến tăng trưởng kinh tế như một hiệp định đa phương.

Nhìn chung, các chuyên ngành thương mại luôn định hình cách thức hội nhập của các quốc gia, khu vực và địa phương vào nền kinh tế thế giới. Các chính quyền quốc gia và đô thị, các tổ chức đa phương và các tổ chức phi chính phủ (NGO) đều coi thương mại quốc tế là trọng tâm trong việc hoạch định các chính sách kinh tế, mặc dù họ có những vị trí rất khác nhau về các khía cạnh khác nhau của nó.

Các hiểu biết cạnh tranh về thương mại đa phương là trọng tâm của các cuộc tranh luận về toàn cầu hóa, phát triển thế giới, hội nhập khu vực và các chính sách quốc gia và địa phương. Trong những năm gần đây, các nhà khoa học xã hội đang đặt câu hỏi về quan niệm của người Ricard về thương mại đa phương trong nỗ lực tìm hiểu các hình thức thương mại hoàn toàn mới và sự phức tạp về không gian ngày càng tăng của các mô hình thương mại.

Địa lý hiện tại của thương mại đa phương theo khuôn mẫu vạn hoa, và đặc biệt là sau 20 năm toàn cầu hóa kinh tế và chuyển dịch cơ cấu công nghiệp.

3. Nội dung về thương mại đa phương

Theo hệ thống thương mại đa phương, Liên minh Châu Âu giao thương với nhiều nước trên thế giới. Hầu hết các hiệp định thương mại đa phương của Liên minh châu Âu được điều phối thông qua Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Điều này có nghĩa là EU phải tuân thủ hệ thống các quy tắc thương mại đã được tất cả các thành viên WTO nhất trí.

WTO là một tổ chức thương mại đa phương dựa trên tư cách thành viên của một số chính phủ và tổ chức chính trị khác nhau; chẳng hạn như EU, tổ chức chính trị lớn nhất trong WTO. Các quyết định dựa trên sự đồng thuận giữa các thành viên tham gia.

Tại hầu hết các cuộc họp của WTO, Ủy ban Châu Âu đại diện cho EU. Một ủy ban đặc biệt tham vấn cho Ủy ban châu Âu để ủy ban này có thể thay mặt các quốc gia thành viên đàm phán các hiệp định thương mại. Tất cả các công việc của Ủy ban đều xem xét các khía cạnh rộng hơn của các chính sách của Cộng đồng Châu Âu.

Hầu hết thương mại của Liên minh châu Âu được thực hiện trong nội bộ – giữa các quốc gia thành viên khác nhau. Sự khác biệt giữa thương mại nội bộ và thương mại bên ngoài là với thương mại nội bộ; các quốc gia thành viên của EU đang buôn bán qua các biên giới về cơ bản là vô hình.

Với việc thành lập một thị trường châu Âu duy nhất, các nước thành viên EU được hưởng thương mại miễn thuế với nhau. Họ cũng tuân thủ các quy tắc và tiêu chuẩn do EU đặt ra cho EU. Sự kết hợp giữa thương mại nội bộ và ngoại thương làm cho EU trở thành một nhóm khu vực thịnh vượng.

Việc ngành công nghiệp thực phẩm EU tiếp cận các thị trường ngoài EU cũng phụ thuộc vào các hiệp định và đàm phán thương mại quốc tế, đặc biệt là các hiệp định và đàm phán của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Trong khuôn khổ đa phương này, Ủy ban tìm cách cải thiện cạnh tranh xuất khẩu và tiếp cận thị trường, đặc biệt đối với các sản phẩm thực phẩm và đồ uống của EU.

WTO là một diễn đàn đàm phán được thiết kế để tự do hóa thương mại thế giới. EU thay mặt cho tất cả các nước EU đàm phán tại WTO. Tại thời điểm này, các thành viên WTO đang tham gia vào một vòng đàm phán đa phương được gọi là Chương trình Nghị sự Phát triển Doha . Các cuộc đàm phán hiện đang bế tắc; 4 nước chủ chốt về thương mại thực phẩm (Brazil, EU, Ấn Độ và Mỹ) đã có cuộc hội đàm nhưng chưa đạt được thỏa thuận.

Các Bên của Hiệp định này, thừa nhận rằng; các mối quan hệ của họ trong lĩnh vực thương mại và nỗ lực kinh tế cần được tiến hành nhằm nâng cao mức sống; đảm bảo việc làm đầy đủ và một lượng lớn thu nhập thực tế và nhu cầu hiệu quả đang tăng trưởng ổn định; và mở rộng sản xuất và kinh doanh hàng hóa và dịch vụ; đồng thời cho phép sử dụng tối ưu các nguồn tài nguyên của thế giới phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững; vừa bảo vệ và giữ gìn môi trường; vừa tăng cường các phương tiện để thực hiện điều đó theo cách thức phù hợp với nhu cầu và mối quan tâm ở mức độ khác nhau của sự phát triển kinh tế.

4. Việt Nam cần làm gì khi thương mại đa phương ngày càng phát triển như hiện nay

Đến nay, Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với 185 nước và vùng lãnh thổ; thiết lập và triển khai hiệu quả nhiều khuôn khổ hợp tác với các nước lớn; các nước công nghiệp phát triển; củng cố và thúc đẩy mối quan hệ hợp tác hữu nghị với các nước bạn bè truyền thống; thiết lập quan hệ với 16 đối tác chiến lược và 14 đối tác toàn diện.

Và là thành viên tích cực của hơn 70 tổ chức; cơ chế đa phương khu vực và quốc tế như Liên hợp quốc; Cộng đồng Pháp ngữ; Liên minh Nghị viện thế giới (IPU); Hiệp hội các quốc gia Đông – Nam Á (ASEAN)…; đã tham gia, ký kết và đàm phán 16 Hiệp định thương mại tự do (FTA).

Không chỉ là một trong những thành viên tích cực nhất trong đề xuất các sáng kiến hợp tác; Việt Nam còn đóng vai trò nòng cốt tham gia quá trình định hình các cấu trúc mới; ở khu vực và toàn cầu tại các diễn đàn đa phương. Năng lực tổ chức, điều phối, chủ trì của Việt Nam cũng là những dấu ấn quan trọng; đã quy tụ được sự ủng hộ, đồng thuận và tin cậy của cộng đồng quốc tế.

Kể từ khi Việt Nam tham gia ASEAN (năm 1995); APEC (năm 1998) và nhất là tham gia WTO (năm 1997); vị thế của Việt Nam đã thay đổi theo chiều hướng tích cực; từ “ký kết, hội nhập, tham gia” đến “xây dựng, định hình các quy tắc, luật lệ mới”; từ thế “bị động” chuyển sang thế “chủ động, tích cực”; từ “tuân thủ luật chơi” đến góp phần “đề ra luật chơi”, từ “quan sát viên” đến “khởi xướng; đóng góp ý tưởng, sáng kiến”.

Đối ngoại đa phương đang ngày càng trở thành xu thế nổi bật trong quan hệ quốc tế hiện nay; và đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị – kinh tế – đối ngoại của thế giới. Trong những năm qua, đối ngoại đa phương Việt Nam được mở rộng; đi vào chiều sâu ở tất cả các kênh đối ngoại Đảng; ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, tạo nên sức mạnh tổng hợp; đóng góp to lớn cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; góp phần củng cố, nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.